تۆپی پێ‌ له‌ به‌رازیل

به‌شی یه‌كه‌م
هه‌وراز كاوه‌

ئەلێکس بێلۆسی بەریتانی، لە کتێبی تۆپی پێ و هونەری ژیانی بەڕازیلیدا، پێی وایە تۆپی پێ بووەتە عەقیدەیەک بۆ خەڵکی ئەمازۆن، هەروەها هیچ وڵاتێک لە جیهاندا نییە جگە لە بەرازیل، کە خەڵک خوێنی خۆی وەک باجێک بۆ ده‌ستخستنی بلیتی بەشداریکردن لە یارییەک بۆ تیپی وڵاتەکەیان ده‌ده‌ن.

بێلۆس بە چەند وشەیەک ئەو ڕاستییەی دەربڕی کە تۆپی پێ لە بەرازیل لە هەموو شتێکدا جیاوازە، تاکە وڵاتێکە وه‌ك ئاین وەردەگیرێت و بۆی دەژین، بەڵکو ئەوە بنەمای مانەوەیەتی و هێڵی ژیانی ئابووری و کۆمەڵایەتی و سیاسیی ژیانیشه‌.

ها‌وڵاتیه‌كی به‌رازیل له‌ مۆندیالی 1970 وتی:
ئێمە نە نانمان هەیە، نە پارە و برنج، بەڵام ئێمە پێلێ و گارینشیا و ئاماریلدۆمان هەیە، به‌ ئاماژەدان بە دیارترین ئەستێرەکانی هەڵبژاردەی نیشتمانی، کە نازناوی مۆندیالیان بە وڵاتەکەیان بەخشی لە 1970.

سەرۆک گۆلارت ئاگاداری هەموو وشەیەک بوو کە دەیوت، چونکە ئەو وڵاتەی دەکەوێتە نیوەی ڕۆژهەڵاتی کیشوەری ئەمریکای باشوور زۆربەی دانیشتووانەکەی لەژێر هێڵی هەژاریدا دەژین، بەڵام بەڕاستی سەیرە تۆپی پێ ئەوەیە کەوا دەکات ئەم خەڵکە بە ژیانەوە بچەسپێن و بێته‌ خواردنی ڕۆژانەیان و ئەوەی سەیرترە ئەوەیە، کە کاتێک باس لە بەناوبانگترین کەسایەتی لەو وڵاتە دەکرێت، ناوترێت بیرمەند، یان فڵان سەرۆک، بەڵکو پێلێ، گارینشیا، ڕۆناڵدۆ، ڕۆماریۆ، زیکۆ و هتد….

ئەگەر وڵاتان شانازی بە نووسەر و شاعیر و پاشا و سەرۆکەکانیانەوە بکەن، ئەوا دۆخەکە لە بەرازیل جیاوازە، کە لە ساڵی ١٥٠٠ لەلایەن دەریاوانی پورتوگالی پێدرۆ کابرالەوە دۆزرایەوە، بۆیە سەیر نییە یاریزانی تۆپی پێ لە سەرۆک ڕێزدارتر بێت.

چیرۆکی زۆر هەیە لەسەر بەڕازیل و خۆشەویستییەکەی بۆ تۆپی پێ، هەرچەندە وڵاتی سامبا لانكه‌ی یارییەکە نییە، بەڵام مێزگردەکە بە خۆشەویستییەوە ئاڵوگۆڕی کرد و تاجی شاژنی لەسەر دانا و بەسە کە هەڵبژاردەی نیشتمانییەکەی بێت تاکە تیپێك، کە لە ساڵی ١٩٣٠ەوە، لە سه‌رجه‌م مۆندیاله‌كان به‌شداری كردووه‌ و زۆرترین نازناو ٥ جاره‌ به‌ده‌ستی هێناوه‌، بەڵام کەس نایشارێتەوە ئەو ڕاستییەی کە پاشەکشەی ساڵی ١٩٥٠ ئەو کەسە بوو کە شکۆمەندی تیپی تۆپی پێی زێڕینی خست، كاتێك گۆڵپاریز باربۆزا به‌هۆی ئه‌وه‌ی ده‌ستكێشی له‌ ده‌ستنه‌كرد دژی ئۆره‌گوای گۆڵی دووه‌می لێكرا و تیپه‌كه‌یان نازناوه‌كه‌یان له‌ ده‌ستدا و تەواوی خەڵکی تاوانبارییان ده‌كرد به‌وه‌ی تیپه‌كه‌ی توشی كاره‌سات كرد، به‌هۆی بریاری هه‌ڵه‌ و ماوه‌ی (60) ساڵه‌ له‌و گۆڵپاریز خۆش نه‌بوون، ته‌نانه‌ت كاتێك مردیش.

یەکێک لە پارادۆکسە زۆرەکانی پەیوەندی نێوان بەڕازیل و تۆپی پێ ئەوەیە، کە ژمارەی یاریزانانی بەڕازیلی لەدەرەوەی وڵات، لە ژمارەی ئەندامانی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی وڵاتەکەیان زیاترە و کاریگەرییان بەهێزترە لە کاریگەرییەکانی ئەم ئەرکانە.
ئەلێکس بێلۆس نووسەری بەریتانی پەیوەندییەکی هەمیشەیی لە بواری کارلێکی شارستانییەتەکاندا دۆزیەوە، کاتێک لەبەرچاوی گرت کە یاریزانانی بەڕازیلی بەقەد ئەوەی یاریزانی تۆپی پێن، ئه‌وه‌نده‌ش باڵیۆزی کولتوری بەڕازیلین، چونکە شێوازی ژیانی بەرازیل پەیوەندییەکی نزیکی بە شێوازی یاریکردنی تۆپی پێەوە هەیە.
بیلۆس دەشڵێت:
وشەی بەڕازیلی بۆتە هاوواتای وشەی یاریزانی تۆپی پێی بەتوانا، هەروەها بەرازیل بە یاریزانەکانی ناوبانگی دەرکردووە، هەروەها فەرەنسییەکانیش بە چێشتلێنەرەکانی، هەرێمی تبت بە دەروێشەکانی. یاریزانە بەتواناكانی تۆپی پێ پەیوەندی بە ڕەگەزنامەی هیچ وڵاتێکی جیهانەوە نییه‌، وەک چۆن پەیوەندی بە ڕەگەزنامەی بەڕازیلیە نییه‌، ئەو یاریزانە بەڕازیلییە بەم شێوەیە سەیری خۆی دەکات، وەک چۆن کەسانی دیکەش سەیری دەکەن و بوونی وه‌كو ئه‌ستێره‌یه‌ك به‌بێ‌ ناسنامه‌ ته‌واوی سنوره‌كانی جیهان ده‌بڕێت و براندێكی جیهانین.

بابه‌تی هاوشێوه‌

بابەتی زیاتر

Close
Back to top button
Close